Słowo o Foucault-cie. Na koniec.

Po tych kilku miesiącach genderowania, na zakończenie mojej spóźnionej działalności blogerskiej- wracam do Foucaulta. Do jego "Historii seksualności", do rozdziału "Prawo śmierci i władza nad życiem", właściwie do ostatnich akapitów tego tekstu.

Przy wysoce rozwiniętej teorii Foucaulta w odniesieniu do seksu, seksualności, urządzenia seksualności i stosunku tego wszystkiego do władzy, w pewnym momencie (a właściwie nawet nie jednym) stwierdza on z zaplanowanym zdziwieniem, że staliśmy się obiektami królowania seksu. I bynajmniej nie chodzi tu wcale (a może nie wyłącznie) o bycie obiektem w urządzeniu seksualności, ale o intelektualne "królowanie seksu", o czas, zapał, zaangażowanie i wysiłek, który wykonaliśmy i, jak widać, wykonujemy nadal w pogoni za pojęciem seksualności.

Od genderowych do queerowych struktur. Od płci biologicznej i kulturowej, do transgenderowców. Od Freudowskiego odkrycia podmiotowości płci do dzisiejszego uciekania od tożsamości seksualnej. Nieustannie nas to zajmuje i trapi.
"Jak na ironię urządzenie to utwierdza nas w przekonaniu, że chodzi o nasze wyzwolenie". (powtarzam za Foucaultem bo to piękne na zakończenie ;)

karola kuszlewicz

Afirmowac przygodnosc queeru (Mizielińska)

Mizielińska w "Poza kategoriami..." podsumowuje te "kilka uwag na temat teorii queer" swoistym nakazem Judith Butler, żeby afirmować przygodność terminu, przygodność queeru.

Konstrukcja teoretyczna queeru wydaje mi się być ambitna i słuszna. Potrzebna. Uzupełniająca przestrzeń. A właściwie ją wypełniająca. Założeniem przecież było nie tyle stworzenie miejsca dla tych, którzy nie zmieścili się w lesbijskim czy gejowskim ruchu, nie wyodrębnienie kolejnej definicji, którą można byłoby oddzielać od pozostałych, ale odnalezienie i nazwanie przestrzeni różnorodności. Której jedynymi cechami miała być nie-normatywność.

Bolesne jest jednak zdanie Mizielińskiej, która stwierdza, że w przypadku queeru mamy niestety "do czynienia z przepaścią pomiędzy badaczami a obiektem badań". Po przeczytaniu tego krótkiego tekstu pierwszą refleksją, jaką popełniłam, była konstatacja,że queer to utopijna ideologia, która pozostanie bardziej nazwą niż faktycznym stanem rzeczy. Z jednej strony jej założeniem i celem samym w sobie jest jej płynność, nie określanie granic, jest jej dostępność- i te cechy gwarantują jej wolność. Z drugiej zaś strony mam wrażenie, które wynika nie z wiedzy na temat queeru, a ze spontanicznej logiki, że właśnie ta płynność, niedookreśloność, to rozlanie w przestrzeni jest największym zagrożeniem queeru. A właściwie zagrożeniem bywają sami queerowcy, którzy chcą miejsca/ nazwy/ punktu odniesienia, które ich obejmuje swym zasięgiem i z którym mogą się utożsamić, a jednocześnie podkreślają, że queer istnieje z potrzeby wyjścia ponad grupową tożsamość.

Mam wątpliwości, czy queer w kontekście indywidualnej jednostki spełnia swoje zadanie. Czy w ogóle zadanie, które postawiono przed queerem jest możliwie do spełnienia? Z jednej strony zadanie wyjścia poza schemat grupowej tożsamości seksualnej na rzecz formacji bez oczywistych granic, z drugiej zaś- pozostania punktem odniesienia, w którym odnaleźć mógłby się każdy z drastycznie różnych od siebie nawzajem queerowców.

Czy w ogóle istnienie takiej luźnej formuły, niezobowiązującej do samookreślenia człowieka wystarcza indywiduum? Prędzej czy później muszą zabrzmieć głosy tych, którzy są bardziej queerowcami od tych którzy są nimi mniej, musi zacząć formować się tożsamość grupowa, a potem wykluczenie tych do niej mniej przystających...co w rezultacie z pierwotną ideą queeru niewiele ma wspólnego.

A tak na marginesie. Byc może przeciętny queerowiec jest dalece dojrzalszy ode mnie i przetrwa próbę czerpania satysfakcji z przynależenia do grupy, która nie określa ram przynależności, identyfikowania się z nią bez manifestowania (lub choćby poczucia) tożsamości seksualnej. Zgodnie jednak z tym co przywołuje Mizielińska (powołując się na Butler)i ja mam szanse zostać poddana takiej próbie, bo "to, co wykluczone zawsze w końcu powraca i niszczy owo fałszywe pragnienie spójności". Kto wie, kto wie...

karola kuszlewicz

Homo- nie wiadomo...(Sedgwick)

Tezy, że społeczeństwo homofobiczne opresjonuje kobiety, już dowiedziono. Przekonywano nawet w dość pospolitym dyskursie, ze homofobia i opresjonowanie kobiet ma te same źródła. Źródła leżące w patriarchalnym,a tym samym heteronormatywnym społeczeństwie. Sedgwick z geometryczną konsekwencją przewraca tę logikę do góry nogami. W rezultacie dowiadujemy się, że to "gniecenie" kobiet nie ma nic wspólnego z "gnieceniem" homoseksualistów. Że gdyby przeniosły (kobiety) się w czasoprzestrzeni do starożytnej Grecji byłyby również „ugniatane”- po pierwsze przez mężczyzn, po drugie przez męski patriarchat, po trzecie- przez patriarchalną męską homospołecznosc.
Seksualność pozostaje w tej strukturze najbardziej ruchoma. Zależy od miejsca i czasu jej wykonywania. I wcale nie jest decydującym czynnikiem układu władzy.

Punktem wyjścia są "mężczyźni promujący mężczyzn". Dopiero w ramach tej społeczności mężczyźni mogą kochać siebie nawzajem lub ostentacyjnie wyrzekać się tej miłości. Ich seksualność jest jednak drugorzędna w kontekście statusu kobiety.
Co więcej- to nie źródła homofobii i opresjonowania kobiet są wspólne i przeciwstawione patriarchatowi. Wspólny mianownik mogą za to nosić homofob z homoseksualistą i homoseksualista z homofobem, bo wywodzą się z tej samej męskiej patriarchalnej figury, w której nieodmiennie panują te same zasady dystrybucji władzy. Męska heteronormatynośc wcale nie jest warunkiem koniecznym patriarchatu. A seksualność, to tylko kwestia zbiegu kilku okoliczności.

karola kuszlewicz

Trójkąty, ogniska oporu, Scott i czasem Foucault.

Tekst Joan Scott namacalnie ilustruje zmagania genderowej teorii. Autorka przywołuje nazwiska i koncepcje amerykańskich i europejskich badaczek i badaczy historii, wielkie ideologie, realne wydarzenia i niuanse językowe. Zderza je ze sobą. Wytłuszcza fundamentalne założenia, które dążą często do wcale nie tak zgodnych wniosków. Odnoszę wrażenie, że kluczowymi dla całego artykułu słowami są: rasa, klasa i płeć. Joan Scott przywołuje je w jednym ze wstępnych akapitów. Dalej są obecne w całym tekście. Co więcej- to właśnie one zamykają artykuł Scott. Interakcje między tymi trzema pojęciami (i jednocześnie zjawiskami) są ewidentne. Artykuł Scott każe nabrać pokory wobec wszystkich przywołanych (i całego szeregu nieprzywołanych)teorii. Współczesne badaczki redefiniując społeczne relacje między płciami nie mają jednolitego zbioru ani też zamkniętego katalogu narzędzi badawczych. Metoda opisowa jest ewidentnie tylko tłem, polem do pracy. Na pewno nie narzędziem. Z kolei w dążeniu do odpowiedzi na pytanie o genderowe przyczyny- nim dotrze się do zagadnienia "dlaczego?", trzeba postawić pytanie "jak?". Oczywiście, pamiętając jednocześnie o językowej funkcji gender, która implikuje założenie, "iż każda informacja na temat kobiet jest jednocześnie informacją o mężczyznach". Skoro gender niesie w swej treści cały złożony system relacji: rodzinnych, społecznych, politycznych i do tego jeszcze językowych, feministki akademickie i badacze w ogóle są zmuszeni zreorganizować swoje dotychczasowe narzędzia badawcze . Okazuje się bowiem, że "polityczny" gender jest analogiczny do "rodzinnego". Symbolem rysunku zależności i odgrywanych społecznie ról jest małżeństwo ( z kolei na tę zależność nie zdaje się godzić angloamerykańska teoria relacji z obiektem, będąca przedmiotem psychoanalizy). Co więcej, analogia ta występuje zarówno na gruncie codziennej polityki rządowej, jak i wojny. Hartmann zaś podkreśla konieczność równoległego uwzględniania patriarchatu i kapitalizmu, jako czynników współdeterminujacych produkcję i reprodukcję. Joan Scott popełnia swoją definicję gender. Tworzy ona jednak bardziej całą siatkę pojęć, niż jednorodną definicję, złożonych i zlokalizowanych z jednej strony na założeniu, że "gender stanowi konstytutywny element relacji społecznych", z drugiej zaś- na przekonaniu, że " gender jest podstawowym sposobem omawiania teorii władzy". Te ramy zdają się być silną podstawą do transparentnej definicji. Jednak władza, tak jak u Foucaulta nie jest oczywista. Stosunek władzy ma relacyjny charakter. Zaś pole tej władzy wyznaczają wierzchołki, którymi mogą być płeć, rasa i klasa. Wewnątrz trójkąta (albo innego wielokąta) krążą jako "ogniska oporu" szeregi relacji, w które uwikłani są ludzie. Są one ruchome. Tak samo jak gender w roli kategorii analitycznej. karola kuszlewicz

kultura alternatywna

Korzystam z możliwości wskazanej przez Karolinę Krasuską na zajęciach i "przyczepiam się" do pojedynczego słowa z tekstu Bożeny Chołuj. Chodzi mianowicie o przymiotnik "alternatywna", użyty w stosunku do "kultury", kultury tzw. kobiecej.

Podzielam wątpliwości autorki, że tworzenie kategorii kobiecości jako bytu zupełnie odrębnego i niezależnego, zamiast pomóc pozycji kobiety w świecie współczesnym, mogło/wciąż może uczynić tę pozycję jeszcze bardziej abstrakcyjną.
 

Jak wskazuje Chołuj, w ramach women's studies żarliwie dążono do
określenia kategorii kobiecości. Do ukłucia definicji. Określenia
zakresu pojęciowego. Przed tym zakresem stawiano nie lada wymagania. Miał być spójny, jednolity i logiczny. Tworzyć swoiste uniwersum, w przestrzeni którego każda kobieta znajdowałaby elementy wspólne samej siebie i stworzonej kategorii. Przy tym jednocześnie definicja winna być wolna od ograniczeń, od skojarzeń na jakie naraża kultura i społeczeństwo.
 

Analizując jakąkolwiek teorię, zawsze staram się ją przełożyć na
prosty język, mniej naukowy, bardziej życiowy. Tym razem odniosłam wrażenie, że women's studies dążyło do popełnienia kategorii kobiecości, która byłaby oderwana, "wolna" od kanonów życia codziennego. Odseparowana od tego co przez lata, stulecia zostało nam narzucone, przez nas przyjęte/przejęte, utracone, zmienione.

Zgodnie z takim założeniem pożądana kategoria kobiecości mieściła się w przestrzeni bardziej pierwotnej, niż kulturowej. Bardziej naturalnej niż cywilizacyjnej. Próbowałam oswoić ten kierunek myślenia poprzez przykłady. Jestem jednak na tyle "utaplana" w naszej kulturze, w warunkach społecznych, w codziennych problemach, że moja wyobraźnia nie potrafi się od nich odciąć, a ciało i umysł reagują na bodźce,które otaczają mnie tu i teraz. Że jednocześnie jestem kobietą i "obiektem" poddawanym ciągłym wpływom i oddziaływaniom. Że nie chce być z boku tych bodźców, wpływów i akcji. Bo kobiecość nie potrzebuje być alternatywna. Ma być normalna, jak przystało na XXI wiek.

karola kuszlewicz